خبرگزاری شهروند؛
آینده باغبانی البرز؛ از تولید سنتی تا کشاورزی دانش‌بنیان
به گزارش شهروند البرز؛ یکی از فرصت‌های مهم استان البرز، توسعه کشاورزی و باغبانی در محیط‌های کنترل‌شدهاست. گلخانه‌ها می‌توانند با مدیریت دقیق‌تر آب، نهاده‌ها، دما و سایر عوامل محیطی، بخشی از نیاز بازارهای بزرگ مصرف را در نزدیکی مراکز جمعیتی تأمین کنند. البته توسعه گلخانه نیز زمانی پایدار خواهد بود که انتخاب محصول، مقیاس واحد تولید، فناوری، مدیریت انرژی، بازار هدف و دانش فنی متناسب با شرایط اقتصادی و محیطی باشد. مطالعات انجام‌شده در میان بهره‌برداران گلخانه‌ای تهران و البرز نیز بر اهمیت سرمایه انسانی، دانش و مهارت، فناوری‌های مدیریتی، دسترسی به منابع فنی و مالی و آموزش فناوری‌های پیشرفته در توسعه کشاورزی محیط کنترل‌شده تأکید کرده‌اند.
موضوع دیگری که باید با جدیت دنبال شود، حفاظت از باغ‌های موجود در برابر تغییر کاربری و خردشدگی اراضیاست. باغ‌های البرز علاوه بر ارزش اقتصادی، بخشی از سرمایه طبیعی و زیست‌محیطی استان محسوب می‌شوند. در مجاورت یک کلان‌شهر و در شرایطی که توسعه شهری و صنعتی فشار زیادی بر اراضی کشاورزی وارد می‌کند، باغ‌ها می‌توانند به عنوان بخشی از کمربند سبز، تعدیل‌کننده شرایط اقلیمی، زیستگاه گونه‌های مختلف و عناصر مؤثر در ارتقای کیفیت محیط زندگی عمل کنند. بنابراین، حفظ باغ‌های موجود و جلوگیری از تبدیل تدریجی آنها به کاربری‌های غیرکشاورزی، صرفاً یک موضوع کشاورزی نیست؛ بلکه بخشی از سیاست حفاظت از سرمایه‌های طبیعی و زیست‌محیطی استان است.
در کنار حفظ باغ‌ها، نوسازی باغ‌های قدیمی و حرکت از باغداری سنتی به باغداری دانش‌بنیان ضرورت دارد. تجربه‌های علمی نشان داده‌اند که در بسیاری از باغ‌های کشور، فاصله قابل توجهی میان ظرفیت بالقوه تولید و عملکرد واقعی وجود دارد. این فاصله در البرز نیز می‌تواند با اصلاح ساختار باغ، انتخاب ارقام مناسب، استفاده از نهال سالم و گواهی‌شده، اصلاح روش‌های تربیت و هرس، تغذیه متعادل، مدیریت تلفیقی آفات و بیماری‌ها و توسعه سامانه‌های پایش و تصمیم‌یار کاهش یابد. در واقع، آینده باغبانی استان نه در افزایش صرف سطح باغات، بلکه در افزایش بهره‌وری، کیفیت، سلامت و ارزش افزوده محصول نهفته است.
از منظر اقتصادی نیز باید توجه داشت که ارزش واقعی باغبانی زمانی آشکار می‌شود که محصول از مرحله تولید تا بازار با کمترین اتلاف و بیشترین ارزش افزوده حرکت کند. توسعه صنایع تبدیلی و تکمیلی، بسته‌بندی متناسب با بازار، درجه‌بندی، زنجیره سرد، برندینگ محصولات، توسعه بازارهای داخلی و ایجاد بستر صادراتی، حلقه‌های ضروری این زنجیره هستند. نزدیکی البرز به بازار بزرگ تهران، در این زمینه یک مزیت مهم است؛ اما همین مزیت نباید موجب شود که نگاه ما صرفاً به بازار مصرف داخلی محدود بماند. تولید محصول استاندارد، سالم و قابل ردیابی می‌تواند زمینه حضور محصولات باغبانی البرز در بازارهای منطقه‌ای و بین‌المللی را نیز فراهم کند.
در این میان، نقش تحقیق، آموزش و ترویج تعیین‌کننده است. مسائل باغبانی استان البرز را نمی‌توان صرفاً با نسخه‌های عمومی و غیرمنطقه‌ای حل کرد. لازم است برای هر پهنه، بر اساس اقلیم، خاک، منابع آب، ارتفاع، شیب، سابقه باغداری و بازار، بسته‌های فنی اختصاصی تدوین شود. مؤسسه تحقیقات علوم باغبانی می‌تواند در تعامل نزدیک با سازمان جهاد کشاورزی استان، مراکز تحقیقات و آموزش کشاورزی، موسسات تحقیقاتی، دانشگاه‌ها، بخش خصوصی و بهره‌برداران، محورهای تحقیقاتی خود را به سمت مسائل واقعی باغداران هدایت کند؛ از اصلاح و معرفی ارقام و پایه‌های مناسب تا مدیریت آب، تغذیه، آفات و بیماری‌ها، تولید نهال سالم، باغبانی دقیق، کشاورزی هوشمند، گلخانه‌ها و فناوری‌های پس از برداشت.
در نهایت، نگاه ما به باغبانی استان البرز باید از «تولید محصول» به «توسعه یک زیست‌بوم باغبانی» تغییر کند؛ زیست‌بومی که در آن پژوهشگر، باغدار، شرکت دانش‌بنیان، نهالستان، واحد فرآوری، بازار، سرمایه‌گذار و دستگاه اجرایی در یک زنجیره هماهنگ قرار گیرند. البرز از نظر موقعیت جغرافیایی، تنوع اقلیمی، نزدیکی به بازار مصرف، ظرفیت علمی و سابقه باغبانی، امکان آن را دارد که به یکی از نمونه‌های مهم باغبانی دانش‌بنیان، کم‌آب‌بر و با ارزش افزوده بالا تبدیل شود. تحقق این هدف البته نیازمند پرهیز از توسعه بی‌ضابطه، حفاظت از منابع آب و خاک، جلوگیری از تغییر کاربری باغات، نوسازی باغ‌های کم‌بازده، توسعه فناوری و مهم‌تر از همه، پیوند مستمر میان علم و میدان تولید است. آینده باغبانی البرز در گرو آن است که ظرفیت‌های طبیعی و انسانی استان را با دانش روز درآمیزیم و از هر واحد آب، خاک و سطح باغ، بیشترین ارزش اقتصادی، اجتماعی و زیست‌محیطی را ایجاد کنیم؛ رویکردی که می‌تواند باغبانی را از یک فعالیت سنتی به یکی از پایه‌های اقتصاد سبز و توسعه پایدار استان تبدیل کند.
لینک خبر در خبرگزاری شهروند